Tanzimat Fermanıyla Gelen Yenilikler

 
 

Tanzimat Fermanı (1839)

Osmanlı İmparatorluğu'nda 1839 yılında Tanzimât Fermânı olarak bilinen ve Mustafa Reşit Paşa tarafından Gülhane Hatt-ı Şerif-î'nin okunmasıyla başlayan modernleşme ve yenileşme döneminin adıdır.

     Sultan Abdülmecid zamanında Tanzimat Dönemi'nin önde gelen devlet adamlarından biri olan Sadrazam Mehmed Emin Âli Paşa tarafından Avrupa devletlerinin arzuları doğrultusunda hazırlanarak yürürlüğe konmuştur. Bu dönemde meydana gelen yenilikler şunlardır.

A-Hukuksal Alandaki Yenilikler

1- 1840’da İlk Ceza Yasası çıkarılır ve ilk ticaret mahkemesi açılır.

2- 1847’de toprak mülkiyeti ve kullanımıyla ilgili ilk yasa çıkarılır.

3- Yargı örgütünde büyük yenilik ve değişiklikler yapılır.

4- 1868’de Divan-ı Ahkâm-ı Adliye ve Şurâ-yı Devlet (bugünkü Yargıtay ve Danıştay’ın temelleri) kurulur.

B-Yönetim Alanındaki Yenilikler

1- II. Mahmud’un kurmuş olduğu bakanlıklara (Evkaf, Dahiliye, Hariciye, Maliye) yenileri eklenmiştir (Ticaret ve Ziraat, Maarif, Adliye, Bahriye, Harbiye).

2- Yerel Meclisler kurulmuştur

3- Taşra yönetimi Vilayet (İl), Sancak, Kaza (İlçe), Nahiye (Bucak) ve Köy olarak örgütlenmiştir.

4- 1854’te İstanbulda, İlk kez Belediye Örgütü Kurulmuştur.

C-Askerlik Alanındaki Yenilikler

1- 1843’te yeni ordu kurulmuştur.

2- 1848’de yeni askerlik düzeni uygulanmaya başlanmıştır.

D-Eğitim Alanındaki Yenilikler

1- Tanzimat’ı uygulayacak yeni bir insan tipinin

oluşturulmasına çalışılmıştır.

2- 1845’te Rüşdiyeler(Orta Okul) Darü’l-Fünun’a öğrenci yetiştiren orta dereceli okullar olarak kabul edilmiştir.

3- 1850’de Darü’l-Maarif öğrenime başlar.

4- 1851’de akademik karakterde ilk ilmî dernek olan Encümeni Dâniş açılmıştır.

5- 1857’de Paris’te Mekteb-i Osmanî adında bir okul acılmıştır.

6- 1858’de Kız Rüşdiye Mektebleri(Orta Okul) acılmıştır.

7- 1863’te Darü’l-Fünun’da halka açık serbest konferans şeklinde derslere başlanmıştır.

8- 1864-1876 yılları arasında Paris’e öğrenci yollanmıştır(Tanzimat Edebiyatı’nı oluşturan şair ve yazarların Batı’dan etkilenmelerini sağlamıştır).

9- 1868’de Mekteb-i Sultanî(bugünkü Galatasaray Lisesi) açılmıştır.

10- 1869’da Maarif-i Umumiye Nizamnamesi(Millî Eğitim Tüzüğü) ile ilk ve orta öğretim düzenlenmiştir.

11- 1870’te Darü’l-Fünun-ı Osmanî açılmıştır, Darü’l-Muallimat açılmıştır.

12- 1872’de Darü’l-Maarif İdadisi(lisesi) kurulmuştur.

13- 1874’te Darü’l-Fünun-ı Sultanî(Hukuk, Mülkiye, Edebiyat fakültelerinden oluşur) açılır.

E-Ekonomi Alanındaki Yenilikler

1- Ferman ile sözü verilen adil vergi düzenini kurmak adına 1839’da iltizam usulü kaldırıldı, ancak yeni düzenin sağlanamaması nedeniyle 1841-1870 yılları arasında iltizam usulü yeniden getirildi.

2- 1838’de İngiliz tüccarlarına geniş ayrıcalıklar veren Baltalimanı Ticaret Antlaşması” başta olmak üzere Avrupa ülkeleriyle çeşitli ticarî antlaşmaların imzalanması ülkeyi yabancı sanayi ürünleri için açık pazar durumuna getirmiştir.

3- 1854’te ilk kez dış borç alınmıştır, Avrupa ülkelerine borçlanma dönemi başlamıştır. (bu durum 1881’de Osmanlı Devleti’nin tüm kaynaklarını Avrupa ülkelerinin denetimine bırakan Düyun-ı Umumiye’nin kuruluşuna zemin

hazırlamıştır.
F-Siyasal Alandaki Yenilikler

1- Bu dönemde yapılan siyasal yenilikler ve verilen haklar Avrupa ülkeleri tarafından yeterli bulunmamış ve Islahat Fermanı adında yeni bir fermanın çıkarılması gerekmiştir (1856).

2- Gelişen milliyetçilik akımlar,bu yöndeki siyasal nitelikli ayaklanmaları hızlandırmıştır, azınlıklar kendilerine tanınan yeni ve daha kapsamlı haklara rağmen daha fazlasını, hatta bağımsızlıklarını istemişler ve bu yöndeki kopmalar artmıştır.

3- Tutucu kesimin Tanzimat’a olan tepkilerine, 1860’da basının ortaya çıkmasıyla aydınların Tanzimat’ın yetersizliği ve eksikleri konusundaki eleştirileri eklenmiştir.