Tanzimat Sanatçılar

          

       Şinasi ,Ziya Paşa , Namık Kemal topluluğu olarak anılır. Ahmet Mithat Efendi, Şemsettin Sami, Ahmet Vefik Pa­şa, Direktör Ali Bey, Ali Suavi, I. topluluğun diğer önemli sanatçılarıdır.

İBRAHİM ŞİNASİ (1826 – 1871)

  • I. topluluğun öncüsüdür.
  • Dilde sadeleşme hareketine öncülük etmiştir.
  • Edebiyatımızda noktalama işaretini ilk kez kullanmıştır.
  • Kasidelerinde içerik ve şekil bakımından yenilikler görülür.
  • Eserlerinde parça güzelliği yerine bütün güzelliğine önem vermiştir.
  • La Fontaine’in fabllarını manzum olarak çevirmiştir.
  • Durub-ı Emsal-i Osmaniye adlı eseriyle atasözlerini bilimsel bir anlayışla derlemiştir.
  • İlk tiyatro eserimiz olan Şair Evlenmesi’ni (1860) yazmıştır. Şair Evlenmesi, görücü usulü ile evliliğin yanlışlığını konu edinir.
  • İlk özel gazete Tercüman-ı Ahval’i (1860) Agâh Efendi’yle birlikte çıkarmıştır.
  • İlk makale olan Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi’ni (1860) yazmıştır.
  • Tasvir-i Efkâr gazetesini çıkarmıştır (1862).
  • Batı’dan yaptığı şiir çevirilerini Tercüme-i Manzume’de toplamıştır.
  • Klasisizmden etkilenmiştir.

Eserleri

  • Tiyatro: Şair Evlenmesi
  • Şiir: Müntehabat-ı Eş’ar
  • Derleme: Durub-ı Emsal-i Osmaniye
  • Sözlük: Kamus-ı Osmanî (tamamlayamamıştır)
  • Çeviri: Tercüme-i Manzume
     

ZİYA PAŞA (1829 – 1880)

  • Şiirleri divan edebiyatı tarzındadır.
  • Şiir ve İnşa adlı makalesinde halk edebiyatını; “Harabat” adlı antoloji ile divan edebiyatını övmüş, bu yüzden Namık Kemal tarafından eleştirilmiştir.
  • Hece ölçüsüyle yazdığı şiirleri de vardır. Genellikle aruzu kullanmıştır.
  • Bağdatlı Ruhi’ye nazire olarak yazdığı Terkib-i Bent‘i önemlidir.
  • Şiirleriyle toplumdaki olumsuzlukları eleştirmiş ve felsefi konuları ele almıştır.
  • Dönemin idarecilerine (Özellikle Ali Paşa’ya) yönelik hicivler yazmıştır (Zafername).
  • Çeviriler yapmıştır.
  • Toplumsal şiirlerinde hak, hürriyet, adalet, medeniyet, ahlak gibi kavramları işlemiştir.
  • Namık Kemal’le birlikte yurt dışında çıkarılan ilk gazete olan “Hürriyet”i yayımlamıştır.
  • Romantizm akımından etkilenmiştir.

Eserleri:

  • Şiir: Eş’ar-ı Ziya
  • Antoloji: Harabat (Antoloji, III cilt)
  • Tercüme: Rüya’nın Encamı, Endülüs Tarihi, Engizisyon Tarihi, Emil, Tartüffe…
  • Hiciv: Zafername (Nazım-nesir karışık)
  • Makale: Şiir ve İnşa
  • Mektup: Veraset Mektupları
  • Anı: Defter-i Amal
     

NAMIK KEMAL (1840 – 1888)

  • “Vatan şairi”dir.
  • Şiir, eleştiri, biyografi, roman, tarih, makale gibi farklı tür­lerde eserler vermiştir.
  • “Toplum için sanat” anlayışındadır.
  • Eserlerinde vatan, hürriyet, özgürlük, eşitlik gibi konuları işlemiştir.
  • Edebiyatçı kimliği kadar fikir adamı kimliği de önemlidir.
  • Dilin sadeleşmesi taraftarıdır.
  • Şiirlerini, heyecanlı bir söylevci edasıyla yazmıştır.
  • Hece ile şiirler de yazmıştır; ama genellikle aruzu kullan­mıştır.
  • Şiirlerinde hem konu hem de biçim bakımından yenilikler görülür.
  • Ziya Paşa’nın eski edebiyatı övdüğü “Harabat” adlı anto­lojisini eleştirmek amacıyla yazdığı“Tahrib-i Harabat”la ilk eleştiri kitabı örneğini vermiştir.
  • Namık Kemal, tiyatrolarında aşk dramları, vatanseverlik, fedakârlık, ahlak gibi konuları işlemiştir.
  • “Vatan Makalesi” adlı önemli bir yazısı vardır.
  • Tasvir-i Efkâr gazetesini Şinasi’den devralmıştır.
  • Ziya Paşa ile birlikte Londra’da Hürriyet gazetesini çıkarmıştır.
  • Mektupları vardır. Magosa’da yazdığı mektuplar Batılı anlamda anı türünün ilk örneği sayılmaktadır.
  • Romantizmden etkilenmiştir.

Eserleri:

  • Roman: İntibah, Cezmi
  • Tiyatro: Vatan yahut Silistre, Gülnihal, Kara Bela, Akif Bey, Celalettin Harzemşah
  • Eleştiri: Tahrib-i Harabat, Takib-i Harabat (iki eser de Ziya Paşanın Harabat’ına karşı yazılmıştır.), İrfan Paşa’ya Mektup, Renan Müdafaanamesi
  • Tarih: Devr-i İstila, Kanije, Silistre Muhasarası, Osmanlı Tarihi, Büyük İslam Tarihi
  • Biyografi: Evrak-ı Perişan (Fatih, Yavuz Sultan ve Selahat­tin Eyyubi’yi anlatır.)
  • Anı: Magosa Mektupları
     

AHMET MİTHAT EFENDİ (1844 – 1912)

  • Eserlerini “halk için roman anlayışıyla” yazmıştır.
  • Döneminin en çok eser veren yazarıdır.
  • “Yazı makinesi” olarak nitelenen yazar, roman, hikâye ve tiyatro gibi birçok türde eser vermiştir.
  • Romanlarında halkı bilgilendirmek için akışı keserek ansik­lopedik bilgiler vermiştir.
  • Tercüman-ı Hakikat gazetesini çıkarmıştır.
  • Teknik ve üslup bakımından zayıf eserler vermiştir.
  • Dili sade ve anlaşılırdır.
  • Hayatını kalemiyle kazanan ilk yazarımızdır.
  • Servet-i Fünun aleyhine “Dekadanlar” adlı bir yazı yazmış­tır. Bu yazıyla Servet-i Fünuncu gençleri anlaşılmaz şiirler yazmakla eleştirmiştir.
  • Felatun Beyle Rakım Efendi romanında yanlış batılılaşmayı eleştirmiştir. Bu romandaki Felatun Bey “Batı”yı, Rakım Efendi “Doğu”yu temsil eder.
  • Romantizmden etkilenmiştir.

Eserleri:

  • Hikâye: Kıssadan Hisse, Letaif-i Rivayat (25 cilt)
  • Roman: Yeniçeriler, Hasan Mellah, Hüseyin Fellah, Felatun Beyle Rakım Efendi, Süleyman Musli, Henüz On Yedi Yaşında, Esrar-ı Cinayat, Durdane Hanım, Dünyaya İkinci Geliş, Jön Türk, Paris’te Bir Türk…
  • Tiyatro: Eyvah, Çerkez Özdenler, Çengi
  • Gezi: Avrupa’da Bir Cevelan
  • Biyografi: Beşir Fuat
     

AHMET VEFİK PAŞA (1823 – 1891)

  • Devlet adamı ve yazardır.
  • Moliere’den yaptığı çeviri ve adaptasyonlarla tanınmıştır.
  • Milliyetçilik ve Türkçülük akımlarının ilk temsilcilerindendir.
  • Tiyatro tarihimizde özel bir yeri vardır, Türk tiyatrosunun kurucusu sayılmaktadır.
  • Lehçe-i Osmanî adlı, Anadolu Türkçesine ait ilk sözlüğü hazırlamıştır.
  • Klasisizmden etkilenmiştir.

Eserleri:

  • Moliere’den Tiyatro Çeviri ve Uyarlama: İnfal-i Aşk, Zor Nikah, Zoraki Tabip, Tabib-i Aşk, Meraki, Azarya, Yor­gaki Dandini, Savruk, Kocalar Mektebi, Kadınlar Mektebi
  • Sözlük: Lehçe-i Osmanî
  • Tarih: Şecere-i Türk Çevirisi (Ebulgazi Bahadır Han’ın bu önemli eserini Türkiye Türkçesi’ne çevirmiştir.)

 

ŞEMSETTİN SAMİ (1850 – 1904)

  • İlk yerli roman olan Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat’ı yazmıştır.
  • Diğer önemli eserleri Kamus-ı Türkî, Kamus-ı Alam ve Orhun Kitabeleri Çevirisi‘dir.

 

ALİ SUAVİ (1839 – 1878)

  • Muhbir gazetesindeki yazılarında sade bir dil kullanarak Tanzimat dönemindeki dilde Türkçülük hareketine öncülük etmiştir.
  • Milliyetçilik düşüncesinin kökleşmesine çalışmıştır.
  • “Hive Hanlığı” adlı eserinde milliyetçi yönü öne çıkar.
  • “Kamusü’l-UIum ve’l-Maarif” (Bilim ve Kültür Sözlüğü) adlı bir ansiklopedisi de vardır.

 

DİREKTÖR ALİ BEY (1844 – 1899)

  • Tiyatro alanındaki çalışmalarıyla ve özellikle Ayyar Hamza adlı uyarlamasıyla tanınır.
  • Diğer önemli eserleri: Kokona Yatıyor (tiyatro), Seyahat Jurnali (Batılı anlamda ilk günlüktür.)
     

RECAİZADE MAHMUT EKREM (1847 – 1914)

  • “Üstat” olarak bilinir.
  • II. Topluluğun önder nitelikli üyesidir.
  • Şiir, hikâye, roman, tiyatro, eleştiri türlerinde eserler ver­miştir.
  • “Her güzel şey şiirin konusu olabilir.” görüşüyle Türk şi­irinin konusunu genişletmiştir.
  • “Sanat sanat içindir.” anlayışına bağlıdır.
  • İlk realist roman olan Araba Sevdası’nda “Bihruz Bey” karakterinden hareketle yanlış Batılılaşmayı eleştirmiştir.
  • Muallim Naci’yle eski-yeni edebiyat tartışmalarına girmiş; yeni edebiyatı ve “kulak için kafiye” anlayışını savunmuştur.
  • Tartışmalar sırasında etrafında toplanan gençler üzerinde etkili olan yazar, Servet-i Fünun’un hazırlayıcısı olmuştur.
  • Şiirlerinde romantiktir.
  • Romanlarında realizmin etkisindedir.
  • Talim-i Edebiyat adlı edebiyat bilgilerini içeren bir ders kitabı yazmıştır.

Eserleri:

  • Şiir: Nağme-i Seher, Yadigar-ı Şebab, Pejmürde, Nijad Ekrem (Ölen oğlu için yazmıştır),Zemzeme (III Cilt) 
  • Tiyatro: Afife Anjelik, Vuslat yahut Süreksiz Sevinç, Çok Bilen Çok Yanılır, Atala
  • Roman: Araba Sevdası (ilk realist romandır.)
  • Hikâye: Şemsa, Muhsin Bey
  • Eleştiri: Takdir-i Elhan (Muallim Naci ile kavgaları, kafiye konusu)
     

ABDÜLHAK HAMİT (TARHAN) (1852 – 1937)

  • Şair-i Azam olarak tanınmıştır.
  • Tanzimat I. dönemiyle başlayan yenileşme hareketindeki asıl başarıyı şiirleriyle sağlamıştır.
  • Ölümü ve metafizik konuları ele alan felsefi şiirler yazmıştır.
  • Aşk, doğa, vatan sevgisi de işlediği konulardandır.
  • Sanat için sanat, anlayışındadır.
  • Aruzun yanında heceyi de kullanmıştır.
  • Şiirlerinde tezata yer vermiştir.
  • Şiirlerinde şaşırtmacadan da yararlanmıştır.
  • İlk pastoral şiirimiz olan Sahra’yı yazmıştır.
  • Süslü ve sanatlı bir dili vardır; dil kurallarını fazla zorlamıştır.
  • Romantizmin etkisindedir.
  • Tiyatro eserleri sahne tekniğine uygun değildir, okunmak için yazılmıştır.
  • Hece veya aruzu kullanarak manzum olarak kaleme aldığı tiyatroları vardır. Bazıları mensur olarak kaleme alınmıştır.
  • Tiyatrolarında tarihsel ve hayali konuları işlemiştir.

Eserleri:

  • Şiir: Sahra, Divaneliklerim yahut Belde, Makber, Ölü, Bunlar Odur, Hacle, Baladan Bir Ses…
  • Tiyatro: Macera-yı Aşk, Sabr-ü Sebat, İçli Kız, Duhter-i Hindu, Nesteren, Eşber, Tezer, Finten, İbn-i Musa, İlhan, Turhan yahut Endülüs’ün Fethi…
     

SAMİ PAŞAZADE SEZAİ (1860 – 1936)

  • Tanzimat edebiyatının realist yazarlarındandır.
  • İngiliz ve Fransız Edebiyatını iyi tanıyan bir yazardır.
  • Esir kız Dilber’in maceralarını anlattığı “Sergüzeşt” (1889) romanıyla tanınır; bu romanda kölelik düzenini eleştirmiştir.
  • Sergüzeşt (macera anlamına gelmektedir), romantizmden realizme geçiş özellikleri taşır.
  • Toplumsal sorunları işlemiştir.
  • Dönemine göre sade bir dil kullanmıştır.
  • Gerçekçi yazarlardandır.

Eserleri:

  • Roman: Sergüzeşt
  • Hikâye: Küçük Şeyler (Batılı anlamda ilk öyküler.)
  • Gezi-sohbet: Rumuzü’l-Edep
  • Tiyatro: Şir
     

MUALLİM NACİ (1850 – 1893)

  • Tanzimat edebiyatında divan edebiyatı alışkanlıklarını savunan ve sürdüren bir yazardır.
  • “Kafiye, göz içindir.” anlayışını savunmuş ve Recaizade Mahmut Ekrem’le tar­tışmıştır.
  • Sade bir dille ve hece ölçüsüyle yazdığı şiirleri de vardır.

Eserleri:

  • Şiir: Ateşpare, Füruzan, Şerare
  • Eleştiri: Muallim, Demdeme
  • Anı: Ömer’in Çocukluğu
  • Sözlük: Istılahat-ı Edebiye, Lügat-i Naci

 

NABİZADE NAZIM (1862 – 1893)

  • Realist, natüralist özellikler taşıyan bir yazardır.
  • İlk köy romanı olan Karabibik‘i (1890) yazmıştır.
  • Zehra adlı realist-natüralist romanı edebiyatımızda ilk psikolojik roman denemesi ve ilk tezli romandır.