Sadri ERTEM ( 1898-1943)
İstanbul’da doğdu. Babasının ordudaki görevi nedeniyle çocukluğu Anadolu ve Rumeli’ nin çeşitli yerlerinde geçti. II. Meşrutiyet’ ten sonra, İstanbul’da Üsküdar Askeri Rüştiyesi’ne girdi (1908). Üsküdar Sultanisi’ni (1914), Darülfünun-ı Osmani Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’nü (1920) bitirdi. I. Dünya Savaşı’na katıldı. Kurtuluş Savaşı sırasında Ankara’da Hakimiyet-i Milliye ve Yeni Gün gazetelerinde yazı işleri müdürlüğü (1919-20), Cumhuriyet’in ilanından sonra Son Telgraf gazetesinde başyazarlık (1924-25) yaptı. Takrir-i Sükûn Kanunu’na aykırı yayın yaptığı gerekçesiyle İstiklal Mahkemesi’nde yargılandı, gazetesi kapatıldı; daha sonra suçsuz görüldü. Sürekli uğraşı olan gazeteciliğin yanı sıra, Ankara ve İstanbul’da çeşitli liselerde felsefe öğretmenliği yaptı. Matbuat Umum Müdürlüğü’nde danışman olarak çalıştı (1939). Ertem, 1939-43 arasında da Kütahya milletvekilliğinde bulundu.
Sadri Ertem’in ilk yazısı 14 yaşındayken Tercüman-ı Hakikat gazetesinde, ilk öyküleri Genç Yolcular (1917) ve Ümit (1919) dergilerinde çıktı. Resimli Ay dergisinde 1928’de yayımlanan ve sanayileşme sorunlarını irdeleyen “Bacayı İndir Bacayı Kaldır” adlı öyküsü yankılar uyandırdı. Köyü konu alan Çıkrıklar Durunca (1930) adlı romanı Vakit gazetesinde tefrika edildi ve büyük ilgi gördü.
Öykü ve romanlarında sanayileşme sorunlarına, toplumsal değişmelere, tüccar-köylü, patron-işçi ilişkilerine, Batı taklitçiliğine eleştirel bir bakışla yaklaştı. Bu tutumuyla toplumsal gerçekçi edebiyatın öncülerinden sayıldı. Öykülerinin bazıları çeşitli yabancı dillere çevrildi.
Yazı hayatına gazetecilikle başlayan, ilk hikayelerini Mütareke yıllarında Genç Yolcular (1917) dergisinde yayımlayan Sadri Ertem romanı yalnızca toplumsal sorunları irdeleyen bir araç olarak gördüğü için estetik, kurgu ve dil açısından başarılı yapıtlar ortaya koyamadı. Bunda gazetecilikten gelme alışkanlıkların da etkisi vardı. Konularını köylünün, işçinin, orta sınıfın hayat ve sıkıntılarından alan romanlarında karakter ve duygu tasvir ve tahlillerinden çok, sosyal-sosyolojik sorunlar üzerinde durdu, sanat ve üslûp endişelerini ikinci plana bıraktı. Bu özellik hikâyelerinde de görülür.
Eserleri
Roman
Çıkrıklar Durunca (1931)
Bir Varmış Bir Yokmuş (1933)
Düşkünler (1935)
Yol Arkadaşları (1945-Gezi-roman)
Hikâye
Silindir Şapka Giyen Köylü (1933)
Bacayı İndir, Bacayı Kaldır (1970)
Korku (1934)
Bay Virgül (1935)
Bir Şehrin Ruhu (1938)
Gezi
Bir Vagon Penceresinden (1934)
Ankara – Bükreş (1937)
Deneme
Fikir ve Sanat (1939)
İnceleme- Araştırma- Düşünce
Modern Avrupa İktisat Tarihi (1934)
Politika Felsefesi (1935)
Avrupa’nın İskeleti (1939)
Türk inkılâbının Karakterleri (1933)
Tarih El Kitabı (1938)